Monitorowanie i pomiary
Każdy System Zarządzania Jakością wymaga prowadzenia procesu nadzorowania zasobów do monitorowania i pomiarów, czyli przyrządów pomiarowych. Normy i dokumenty techniczne, na bazie których budowane są Systemy Zarządzania Jakością zawierają wymagania, które muszą być spełnione. Wymagania mają zazwyczaj ogólny charakter (np. „wzorcuj w ustalonych odstępach czasu”) i należy je doprecyzować poprzez wymagania Organizacji. Spełniając te wymagania należy zwrócić uwagę również na potrzeby Organizacji.
W takim razie, czy poddawać przyrządy pomiarowe wzorcowaniu?
Odpowiedź brzmi: TAK, kiedy potrzebujemy uzyskać wiarygodne wyniki pomiarów.
Nasuwa się od razu drugie pytanie: kiedy wynik pomiaru musi być wiarygodny? Wynik pomiaru musi być wiarygodny, kiedy ma wpływ na jakość wyrobu dostarczanego do klienta, ale również kiedy na podstawie wyniku pomiaru podejmujemy jakieś decyzje. Czy samo wzorcowanie zagwarantuje nam wiarygodny wynik pomiaru? Oczywiście, że nie! Wzorcowanie jest technicznym porównaniem, w określonych warunkach, przyrządu pomiarowego z innym przyrządem pomiarowym odpowiednio dokładniejszym (ten dokładniejszy przyrząd pomiarowy to wzorzec pomiarowy), w odniesieniu do Państwowych lub Międzynarodowych wzorców pomiarowych.
Niepewność we wzorcowaniu
Przy wzorcowaniu nie można zapominać o wyznaczeniu niepewności pomiaru przyrządu wzorcowanego przy uwzględnieniu między innymi niepewności pomiaru wzorca pomiarowego. Inaczej mówiąc nie ma wzorcowania bez niepewności. Wzorcowanie określa i potwierdza kondycję metrologiczną przyrządu pomiarowego, ale nie gwarantuje, że przyrząd pomiarowy jest „dobry”. Dopiero kiedy na podstawie świadectwa wzorcowania przeprowadzimy weryfikację metrologiczną możemy dopuścić przyrząd pomiarowy do danego zadania pomiarowego. Świadectwo wzorcowania jest też dowodem przydatności przyrządu pomiarowego. Jeżeli ktoś umieszcza świadectwo „w segregatorze” bez jego analizy formalnej i merytorycznej, a przyrząd wydaje „na produkcję” (bo przecież przyrząd był wzorcowany) to tym samym nie gwarantuje wiarygodnych wyników pomiarów. Należy tutaj jeszcze dodać, że to nie jedyny cel wzorcowania.
Oprócz określenia dokładności przyrządu poprzez wyznaczenia błędu pomiaru i potwierdzenie (lub nie) przydatności do określonego zadania pomiarowego, wzorcowanie ma potwierdzić, że wszystkie pomiary od ostatniego wzorcowania były realizowane sprawnym i wiarygodnym przyrządem pomiarowym. Co więcej, na podstawie historii wzorcowania (kilku, a w niektórych przypadkach kilkunastu wzorcowań danego przyrządu pomiarowego) jesteśmy w sposób obiektywny określić dryft błędu pomiaru i stabilność przyrządu pomiarowego, a tym samym w bardzo precyzyjny sposób określić częstotliwość wzorcowania.
Więcej na temat wymagań pod kątem wzorcowania znajduje się na szkoleniu:
NADZOROWANIE WYPOSAŻENIA KONTROLNO-POMIAROWEGO
Natomiast na temat procedur wzorcowania na szkoleniach:
- WZORCOWANIE PRZYRZĄDÓW DO POMIARU DŁUGOŚCI I KĄTA
- WZORCOWANIE CIŚNIENIOMIERZY I PRZYRZĄDÓW DO POMIARU TEMPERATUR
- WZORCOWANIE SPRAWDZIANÓW, KĄTOMIERZY I KĄTOWNIKÓW
- WZORCOWANIE WAG NIEAUTOMATYCZNYCH
Najczęściej zadawane pytania
Czy każde urządzenie pomiarowe w systemie zarządzania jakością musi być wzorcowane?
Nie każde urządzenie wymaga wzorcowania w takim samym zakresie i z taką samą częstotliwością. Decyzja powinna wynikać z analizy ryzyka oraz wpływu danego pomiaru na jakość wyrobu lub podejmowane decyzje. Jeśli wynik pomiaru ma znaczenie dla zgodności produktu, bezpieczeństwa lub spełnienia wymagań klienta, wzorcowanie staje się uzasadnione.
Czy samo wzorcowanie gwarantuje wiarygodne wyniki pomiarów?
Wzorcowanie potwierdza charakterystyki metrologiczne przyrządu w określonych warunkach, ale nie daje automatycznej gwarancji poprawności wszystkich przyszłych pomiarów. Konieczna jest analiza świadectwa wzorcowania oraz weryfikacja, czy przyrząd spełnia wymagania konkretnego zadania pomiarowego. Dopiero taka ocena pozwala dopuścić go do użytkowania.
Dlaczego niepewność pomiaru jest tak ważna przy wzorcowaniu?
Niepewność pomiaru określa zakres, w którym może znajdować się rzeczywista wartość mierzonej wielkości. Bez jej wyznaczenia nie można rzetelnie ocenić dokładności przyrządu ani porównać go z wymaganiami tolerancyjnymi procesu. Analiza niepewności pozwala uniknąć błędnych decyzji opartych na pozornie precyzyjnych wynikach.
Jak wykorzystać historię wzorcowań w praktyce?
Analiza kilku kolejnych świadectw wzorcowania umożliwia ocenę stabilności przyrządu oraz identyfikację ewentualnego dryftu błędu. Na tej podstawie można dostosować częstotliwość wzorcowań do rzeczywistego zachowania urządzenia. Takie podejście wspiera racjonalne zarządzanie kosztami i zwiększa kontrolę nad procesem monitorowania i pomiarów.
Co grozi organizacji, jeśli świadectwa wzorcowania nie są analizowane?
Brak analizy formalnej i merytorycznej świadectw może prowadzić do stosowania przyrządów niespełniających wymagań dokładności. W konsekwencji decyzje produkcyjne lub jakościowe mogą być oparte na niewiarygodnych danych. W systemie zarządzania jakością oznacza to ryzyko reklamacji, strat finansowych oraz podważenia zaufania do wyników pomiarów.
Autor
