Organizacje wdrażają systemy zarządzania w celu zwiększenia efektywności działania, poprawy wizerunku i wiarygodności lub/i spełnienia specyficznych wymagań klientów. Najczęściej certyfikowanymi systemami zarządzania są:

•  System Zarządzania Jakością (SZJ) oparty na ISO 9001,
•  System Zarządzania Środowiskowego (SZŚ) oparty na ISO 14001,
• System Zarządzania Bezpieczeństwem i Higiena Pracy (SZ BHP) oparty na ISO 45001.

Po jedenastu latach obowiązywania, w dniu 15 kwietnia organizacja ISO zaprezentowała normę ISO 14001:2026 i tym samym zobowiązała organizacje do aktualizacji wdrożonych i certyfikowanych Systemów Zarządzania Środowiskowego.

Nowe wydanie normy nie jest tak rewolucyjne jak zmiana wprowadzona w roku 2015. Jest ono bardziej ewolucją w porównaniu do poprzedniego wydania. Norma zachowała swoją dziesięciopunktową strukturę opartą o „High Level Structure” (tak jak pozostałe, dotyczące innych systemów zarządzania – np. ISO 9001 czy ISO 45001), jednak wprowadzono kilka zmian w niektórych punktach normy, które trzeba uwzględnić w SZŚ. Poniżej znajduje się ich krótki opis.

Kluczowe zmiany w ISO 14001:2026 – co się zmieniło względem poprzedniej wersji

W normie zmieniono strukturę punktu 6.1 Działania odnoszące się do ryzyk i szans, poprzez wprowadzenie punktu 6.1.4 Ryzyka i szanse. Punkt ten zawiera te same informacje, które w poprzednim wydaniu normy były w punkcie 6.1.1. Na podobieństwo ISO 9001 wprowadzono ponadto punkt 6.3 Planowanie zmian, którego celem będzie określenie zasad i sposobów wprowadzania zmian w obszarze środowiska oraz Systemie Zarządzania Środowiskowego. Uporządkowano także punkt 10, gdzie usunięto punkt 10.1 Postanowienia ogólne i zastąpiono punktem Ciągłe doskonalenie (10.1), natomiast bez zmian został punkt Niezgodności i działania korygujące (10.2).

Większy nacisk na klimat i cykl życia produktu w nowej normie ISO 14001

Zmiany zaszły także w samej treści normy i dopasowano je do aktualnych trendów oraz zagrożeń dla współczesnych organizacji. Nowe wydanie normy kładzie większy nacisk na zmiany klimatyczne, tzn. organizacje będą musiały przeanalizować, jaki wpływ na nie ma zmiana klimatu oraz jak one poprzez swoją działalność mogą te zmiany powodować. Przeanalizować należy zagrożenia dla organizacji wynikające ze zmian klimatycznych (np. przerwanie łańcuchów dostaw, brak dostępnych zasobów), oraz to w jaki sposób organizacja poprzez swoją działalność (m.in. produkowane wyroby, świadczone usługi, zużywane surowce) wpływa na zmiany klimatyczne. Rozwinięciem kwestii wpływu na klimat są także bardziej szczegółowe wymagania dotyczące analizy cyklu życia wyrobu. Organizacje będą musiały przeanalizować wpływ wytwarzanych wyrobów w całym cyklu jego życia, od pozyskiwania surowców, poprzez proces produkcji i dostawy, aż do etapu ich użytkowania i utylizacji.

Integracja SZŚ z biznesem i nowe wymagania dotyczące danych oraz raportowania

Kolejnym elementem, który organizacje będą musiały przeanalizować jest powiązanie Systemu Zarządzania Środowiskowego z ich procesami biznesowymi. Dotychczas zdarzało się, że SZŚ był wdrażany w organizacjach w mało istotnych obszarach (np. administracja), aby pokazać zaangażowanie firmy w ochronę środowiska. Taki system mógł być certyfikowany, jednak nie przynosił realnych korzyści dla środowiska, a stanowił jedynie podstawę uzyskania certyfikatu. Z nowymi wymaganiami organizacje będą musiały zastanowić się, jak powiązać System Zarządzania Środowiskowego z ich głównym obszarem działalności tak, aby jego funkcjonowanie przyniosło realne korzyści dla środowiska naturalnego.

Norma ISO 14001:2026 wprowadza także wymagania, których celem jest usprawnienie procesu zbierania danych oraz raportowania. Duży nacisk położony jest na zbieranie danych wewnątrz organizacji, ale także nadzorowanie procesów, produktów i usług dostarczanych z zewnątrz. Ma to pozwolić na lepsze zrozumienie organizacji, zasad jej działania oraz oddziaływania na środowisko.

Organizacje będą musiały wdrożyć także wiele innych mniejszych zmian, których celem jest dostosowanie Systemu Zarządzania Środowiskowego do obecnych realiów funkcjonowania oraz ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko naturalne.

Wymagania normy ISO 14001:2026 będą musiały zostać wdrożone w ciągu trzech lat od jej wydania, to znaczy że wszystkie organizacje, które mają certyfikowany System Zarządzania Środowiskowego będą musiały go certyfikować już w oparciu o wymagania nowego wydania normy najpóźniej do końca kwietnia 2029 roku. Jeśli natomiast organizacje są zainteresowane wdrożeniem SZŚ wg nowego wydania normy, mogą to robić od chwili jej publikacji, czyli teraz.

Jeśli jesteś zainteresowany praktycznym poznaniem zmian w normie ISO 14001, zapraszamy na szkolenie, które w formie warsztatowej przygotuje do ich implementacji w SZŚ.